Ticari Sözleşme Hazırlarken Dikkat Edilmesi Gerekenler

KOÇAK Hukuk | Ticaret Hukuku Rehberi

Hızlı Özet

Ticari sözleşmelerde en büyük risk “kötü niyetli taraf” değil; belirsiz bırakılmış hükümler, eksik tanımlar ve uygulanamaz maddelerdir.
Bu rehberde; konu kapsamı, bedel/ödeme, teslim–kabul, sorumluluk, teminat, cezai şart, fesih, gizlilik, KVKK, yetkili mahkeme/tahkim gibi maddeleri adım adım anlatıyoruz.

Ticari Sözleşme Nedir? Neden Bu Kadar Önemli?

Ticari sözleşme; iki tarafın mal/hizmet alışverişini, risk paylaşımını, ödeme ve teslim düzenini ve uyuşmazlık halinde izlenecek yolu belirleyen hukuki çerçevedir.
İyi sözleşme = daha az ihtilaf + daha hızlı tahsilat + öngörülebilir risk.

KOÇAK Hukuk Yaklaşımı

Biz sözleşmeye “şablon metin” değil, iş planı + risk haritası gibi bakarız:

• İşin kapsamı net mi?

• Para akışı ve teslim–kabul mekanizması güvenli mi?

• Gecikme/ayıp/ihlal olursa yaptırım net mi?

• Uyuşmazlık olursa süreç hızlı mı?

1) Taraf Bilgileri ve Temsil Yetkisi

Sözleşmenin en temel hatası: Yanlış taraf veya yetkisiz imza.

Kontrol listesi

• Ticaret unvanı, MERSİS/VKN, adres, e-posta

• İmza atan kişinin temsil yetkisi (imza sirküleri/vekalet)

• Grup şirketi/alt şirket karışıklığı var mı?

• Tebligat adresi + sözleşmesel bildirim adresi ayrı tanımlandı mı?

2) Tanımlar ve Kapsam (Scope) — “Ne Satılıyor / Ne Yapılacak?”

İhtilafların çoğu “kapsam” yüzünden çıkar.

Mutlaka netleştirin

• Mal/hizmet tam tanımı (model, sürüm, teknik şartname, SLA)

• İşin kapsamı ve hariçler (out-of-scope)

• Değişiklik yönetimi (change request) — kim onaylar, bedel nasıl değişir?

İpucu: “Ek-1 Teknik Şartname / Hizmet Seviyesi / Teslim Planı” gibi eklerle kapsamı somutlaştırın.

3) Bedel, Fatura ve Ödeme Şartları

Para akışını net yazmadığınız sözleşme, tahsilatı zora sokar.

Ödeme maddelerinde aranan netlik

• Bedel (KDV dahil/haric), para birimi, kur farkı kuralı

• Ödeme vadesi, ödeme planı (peşinat–ara ödeme–teslim sonrası)

• Fatura kesim koşulu (kabul tutanağı, teslim belgesi vb.)

• Gecikme faizi/temerrüt ve masraflar

• Stopaj/tevkifat/masraf paylaşımı (sektöre göre)

4) Teslim, İfa, Kabul ve Gecikme Yönetimi

“Teslim edildi” mi “kabul edildi” mi? Bu ikisi ayrı şeydir.

Önerilen yapı

• Teslim tarihi/teslim yeri/teslim şekli (INCOTERMS varsa yazın)

• Kısmi teslim ve kabul prosedürü

• Kabul testleri / kabul kriterleri

• Gecikme halinde: süre uzatımı, ihtar, cezai şart, fesih yolu

5) Kalite, Ayıp ve Garanti

Özellikle mal satışı ve yazılım/servis işlerinde kritik.

• Ayıplı ifa halinde seçimlik haklar / iade–değişim–onarım

• Garanti süresi, garanti kapsamı, istisnalar

• Servis/ bakım/ yedek parça şartları

• Hata bildirim süresi ve düzeltme süresi (SLA)

6) Sorumluluk Sınırı (Liability Cap) ve İstisnalar

Sözleşmenin “gerçek risk maliyeti” burada saklıdır.

Sık kullanılan yaklaşım

• Toplam sorumluluk üst limiti (ör. son 12 ay ödenen bedel kadar)

• Dolaylı zararların hariç tutulması (kâr kaybı, itibar kaybı vb.)

• İstisnalar: kasıt/ağır ihmal, gizlilik ihlali, IP ihlali, kişisel veri ihlali gibi konular (işin niteliğine göre)

Not: Sorumluluk sınırı tek taraflı yazılırsa pazarlıkta sorun çıkar; denge önemli.

7) Teminatlar: Avans, Banka Teminat Mektubu, Kefalet

Riskli sözleşmelerde teminat “olmazsa olmaz” olabilir.

• Avans varsa iade/mahsup kuralı

• Banka teminat mektubu: tutar, vade, nakde çevirme şartı

• Performans teminatı, bakım teminatı

• Kefalet/garanti (şahıs veya grup şirketi)

8) Cezai Şart ve Cayma Bedeli

Cezai şart “korkutmak” için değil, uygulanabilir ve ölçülü olmalıdır.

• Hangi ihlalde doğar? (gecikme, gizlilik, rekabet, teslim)

• Nasıl hesaplanır? (günlük/haftalık/tavan)

• Tavan (cap) belirlemek çoğu zaman denge sağlar

• “Cezai şart + zarar” ilişkisi net yazılmalı

9) Fesih, Süre, Yenileme ve Çıkış Planı

Sözleşmenin bitişi, başlangıcından daha önemlidir.

• Süre (belirli/belirsiz), otomatik yenileme var mı?

• Haklı nedenle fesih halleri (iflas, ihlal, gecikme, ayıp)

• Bildirim süreleri, ihtar usulü

• Fesih sonrası: iade, veri teslimi, hesap mutabakatı, devir

10) Gizlilik ve Ticari Sırların Korunması

NDA maddesi yoksa ticari sır “havada” kalır.

• Gizli bilginin tanımı

• Paylaşım amacı ve kapsamı

• Süre (sözleşme süresi + sonrası)

• İhlal yaptırımı (cezai şart + ihtiyati tedbir hakkı)

11) Kişisel Veriler ve KVKK (Varsa)

Veri işleniyorsa sözleşmede mutlaka çerçeve olmalı:

• Rol tanımı (veri sorumlusu / veri işleyen)

• Amaç, süre, güvenlik tedbirleri, alt işleyen

• İhlal bildirim süreçleri

• Veri imha/iadeye ilişkin çıkış planı

12) Fikri Mülkiyet (IP): Kaynak Kod, Tasarım, Marka, Lisans

Özellikle yazılım/ajans/ürün geliştirmede en çok kavga buradan çıkar.

• Üretilen iş kime ait? (iş sahibine devir mi, lisans mı?)

• Önceden var olan varlıklar (background IP)

• Lisans kapsamı (süre, coğrafya, kullanıcı sayısı)

• Açık kaynak kullanımı ve uyum (varsa)

13) Uyuşmazlık Çözümü: Yetki, Tahkim, Arabuluculuk, Uygulanacak Hukuk

En baştan yazılmazsa ihtilaf “nerede görülecek” kavgası çıkar.

• Uygulanacak hukuk (özellikle yabancı taraf varsa)

• Yetkili mahkeme

• Tahkim şartı varsa: kurum, dil, yer, hakem sayısı

• İhtar ve bildirim usulü (e-posta geçerli mi?)

14) “Kırmızı Bayraklar” — İmzalamadan Önce Durduran Maddeler

• Tek taraflı sınırsız cezai şart

• “Her türlü zarar” gibi ucu açık sorumluluk

• Süresiz rekabet yasağı / aşırı geniş gizlilik

• Muğlak teslim–kabul kriterleri

• Tek taraflı fiyat değiştirme hakkı

• Fesihte tüm bedelin yanması (orantısız)

KOÇAK Hukuk Pratik Kontrol Listesi

• ➔ Taraf/temsil yetkisi doğrulandı

• ➔ Kapsam + ekler (şartname/SLA) net

• ➔ Bedel/ödeme/fatura akışı net

• ➔ Teslim–kabul kriterleri yazılı

• ➔ Garanti/ayıp yönetimi tanımlı

• ➔ Sorumluluk sınırı + istisnalar dengeli

• ➔ Teminat/cezai şart ölçülü ve uygulanabilir

• ➔ Fesih + çıkış planı (veri/ürün iadesi) var

• ➔ Gizlilik + KVKK + IP maddeleri iş modeline uygun

• ➔ Uyuşmazlık çözümü (yetki/tahkim) net

Sık Sorulan Sorular

Ticari sözleşmede en kritik 3 madde nedir?

Genelde kapsam, bedel/ödeme, teslim–kabul. Çünkü ihtilafların çoğu bu üçünden çıkar.

“Şablon sözleşme” ile ilerlemek riskli mi?

Evet; sektör ve iş modeline uymayan şablonlar, uygulanamaz hükümler ve tahsilat sorunları doğurabilir.

Yabancı müşteriye sözleşme hazırlarken ne değişir?

Uygulanacak hukuk, döviz/kur, tahkim, vergi/stopaj, teslim şekli ve veri aktarımı gibi başlıklar daha kritik hale gelir.