Ticari Sözleşme Hazırlarken Dikkat Edilmesi Gerekenler

KOÇAK Hukuk | Ticaret Hukuku Rehberi

Hızlı Özet

Ticari sözleşmelerde en büyük risk “kötü niyetli taraf” değil; belirsiz bırakılmış hükümler, eksik tanımlar ve uygulanamaz maddelerdir.
Bu rehberde; konu kapsamı, bedel/ödeme, teslim–kabul, sorumluluk, teminat, cezai şart, fesih, gizlilik, KVKK, yetkili mahkeme/tahkim gibi maddeleri adım adım anlatıyoruz.

Ticari Sözleşme Nedir? Neden Bu Kadar Önemli?

Ticari sözleşme; iki tarafın mal/hizmet alışverişini, risk paylaşımını, ödeme ve teslim düzenini ve uyuşmazlık halinde izlenecek yolu belirleyen hukuki çerçevedir.
İyi sözleşme = daha az ihtilaf + daha hızlı tahsilat + öngörülebilir risk.

KOÇAK Hukuk Yaklaşımı

Biz sözleşmeye “şablon metin” değil, iş planı + risk haritası gibi bakarız:

İşin kapsamı net mi?
Para akışı ve teslim–kabul mekanizması güvenli mi?
Gecikme/ayıp/ihlal olursa yaptırım net mi?
Uyuşmazlık olursa süreç hızlı mı?

1) Taraf Bilgileri ve Temsil Yetkisi

Sözleşmenin en temel hatası: Yanlış taraf veya yetkisiz imza.

Kontrol listesi

Ticaret unvanı, MERSİS/VKN, adres, e-posta
İmza atan kişinin temsil yetkisi (imza sirküleri/vekalet)
Grup şirketi/alt şirket karışıklığı var mı?
Tebligat adresi + sözleşmesel bildirim adresi ayrı tanımlandı mı?

2) Tanımlar ve Kapsam (Scope) — “Ne Satılıyor / Ne Yapılacak?”

İhtilafların çoğu “kapsam” yüzünden çıkar.

Mutlaka netleştirin

Mal/hizmet tam tanımı (model, sürüm, teknik şartname, SLA)
İşin kapsamı ve hariçler (out-of-scope)
Değişiklik yönetimi (change request) — kim onaylar, bedel nasıl değişir?

İpucu: “Ek-1 Teknik Şartname / Hizmet Seviyesi / Teslim Planı” gibi eklerle kapsamı somutlaştırın.

3) Bedel, Fatura ve Ödeme Şartları

Para akışını net yazmadığınız sözleşme, tahsilatı zora sokar.

Ödeme maddelerinde aranan netlik

Bedel (KDV dahil/haric), para birimi, kur farkı kuralı
Ödeme vadesi, ödeme planı (peşinat–ara ödeme–teslim sonrası)
Fatura kesim koşulu (kabul tutanağı, teslim belgesi vb.)
Gecikme faizi/temerrüt ve masraflar
Stopaj/tevkifat/masraf paylaşımı (sektöre göre)

4) Teslim, İfa, Kabul ve Gecikme Yönetimi

“Teslim edildi” mi “kabul edildi” mi? Bu ikisi ayrı şeydir.

Önerilen yapı

Teslim tarihi/teslim yeri/teslim şekli (INCOTERMS varsa yazın)
Kısmi teslim ve kabul prosedürü
Kabul testleri / kabul kriterleri
Gecikme halinde: süre uzatımı, ihtar, cezai şart, fesih yolu

5) Kalite, Ayıp ve Garanti

Özellikle mal satışı ve yazılım/servis işlerinde kritik.

Ayıplı ifa halinde seçimlik haklar / iade–değişim–onarım
Garanti süresi, garanti kapsamı, istisnalar
Servis/ bakım/ yedek parça şartları
Hata bildirim süresi ve düzeltme süresi (SLA)

6) Sorumluluk Sınırı (Liability Cap) ve İstisnalar

Sözleşmenin “gerçek risk maliyeti” burada saklıdır.

Sık kullanılan yaklaşım

Toplam sorumluluk üst limiti (ör. son 12 ay ödenen bedel kadar)
Dolaylı zararların hariç tutulması (kâr kaybı, itibar kaybı vb.)
İstisnalar: kasıt/ağır ihmal, gizlilik ihlali, IP ihlali, kişisel veri ihlali gibi konular (işin niteliğine göre)

Not: Sorumluluk sınırı tek taraflı yazılırsa pazarlıkta sorun çıkar; denge önemli.

7) Teminatlar: Avans, Banka Teminat Mektubu, Kefalet

Riskli sözleşmelerde teminat “olmazsa olmaz” olabilir.

Avans varsa iade/mahsup kuralı
Banka teminat mektubu: tutar, vade, nakde çevirme şartı
Performans teminatı, bakım teminatı
Kefalet/garanti (şahıs veya grup şirketi)

8) Cezai Şart ve Cayma Bedeli

Cezai şart “korkutmak” için değil, uygulanabilir ve ölçülü olmalıdır.

Hangi ihlalde doğar? (gecikme, gizlilik, rekabet, teslim)
Nasıl hesaplanır? (günlük/haftalık/tavan)
Tavan (cap) belirlemek çoğu zaman denge sağlar
“Cezai şart + zarar” ilişkisi net yazılmalı

9) Fesih, Süre, Yenileme ve Çıkış Planı

Sözleşmenin bitişi, başlangıcından daha önemlidir.

Süre (belirli/belirsiz), otomatik yenileme var mı?
Haklı nedenle fesih halleri (iflas, ihlal, gecikme, ayıp)
Bildirim süreleri, ihtar usulü
Fesih sonrası: iade, veri teslimi, hesap mutabakatı, devir

10) Gizlilik ve Ticari Sırların Korunması

NDA maddesi yoksa ticari sır “havada” kalır.

Gizli bilginin tanımı
Paylaşım amacı ve kapsamı
Süre (sözleşme süresi + sonrası)
İhlal yaptırımı (cezai şart + ihtiyati tedbir hakkı)

11) Kişisel Veriler ve KVKK (Varsa)

Veri işleniyorsa sözleşmede mutlaka çerçeve olmalı:

Rol tanımı (veri sorumlusu / veri işleyen)
Amaç, süre, güvenlik tedbirleri, alt işleyen
İhlal bildirim süreçleri
Veri imha/iadeye ilişkin çıkış planı

12) Fikri Mülkiyet (IP): Kaynak Kod, Tasarım, Marka, Lisans

Özellikle yazılım/ajans/ürün geliştirmede en çok kavga buradan çıkar.

Üretilen iş kime ait? (iş sahibine devir mi, lisans mı?)
Önceden var olan varlıklar (background IP)
Lisans kapsamı (süre, coğrafya, kullanıcı sayısı)
Açık kaynak kullanımı ve uyum (varsa)

13) Uyuşmazlık Çözümü: Yetki, Tahkim, Arabuluculuk, Uygulanacak Hukuk

En baştan yazılmazsa ihtilaf “nerede görülecek” kavgası çıkar.

Uygulanacak hukuk (özellikle yabancı taraf varsa)
Yetkili mahkeme
Tahkim şartı varsa: kurum, dil, yer, hakem sayısı
İhtar ve bildirim usulü (e-posta geçerli mi?)

14) “Kırmızı Bayraklar” — İmzalamadan Önce Durduran Maddeler

Tek taraflı sınırsız cezai şart
“Her türlü zarar” gibi ucu açık sorumluluk
Süresiz rekabet yasağı / aşırı geniş gizlilik
Muğlak teslim–kabul kriterleri
Tek taraflı fiyat değiştirme hakkı
Fesihte tüm bedelin yanması (orantısız)

KOÇAK Hukuk Pratik Kontrol Listesi

➔ Taraf/temsil yetkisi doğrulandı
➔ Kapsam + ekler (şartname/SLA) net
➔ Bedel/ödeme/fatura akışı net
➔ Teslim–kabul kriterleri yazılı
➔ Garanti/ayıp yönetimi tanımlı
➔ Sorumluluk sınırı + istisnalar dengeli
➔ Teminat/cezai şart ölçülü ve uygulanabilir
➔ Fesih + çıkış planı (veri/ürün iadesi) var
➔ Gizlilik + KVKK + IP maddeleri iş modeline uygun

➔ Uyuşmazlık çözümü (yetki/tahkim) net

Sık Sorulan Sorular

Ticari sözleşmede en kritik 3 madde nedir?

Genelde kapsam, bedel/ödeme, teslim–kabul. Çünkü ihtilafların çoğu bu üçünden çıkar.

“Şablon sözleşme” ile ilerlemek riskli mi?

Evet; sektör ve iş modeline uymayan şablonlar, uygulanamaz hükümler ve tahsilat sorunları doğurabilir.

Yabancı müşteriye sözleşme hazırlarken ne değişir?

Uygulanacak hukuk, döviz/kur, tahkim, vergi/stopaj, teslim şekli ve veri aktarımı gibi başlıklar daha kritik hale gelir.