İş Kazası Tazminatı: Haklarınız ve Başvuru Süreci

İş kazası nedir?

İş kazası, işin yürütümüyle bağlantılı şekilde gerçekleşen ve sigortalıyı bedenen/ruhen etkileyen olaylar kapsamında değerlendirilir. Uygulamada SGK’nın “iş kazası bildirimi” ve süreç anlatımları üzerinden ilerlenir.

1) İş kazası geçirdikten sonra ilk yapılacaklar

A) Sağlık ve güvenlik (ilk 0–2 saat)

• 112 / acil servis başvurusu, ilk rapor ve epikriz kayıtlarını mutlaka alın.

• Mümkünse olay yeri fotoğraf/video, ekipman durumu, tanık isimleri toplanır.

B) Kolluk ve işyeri kayıtları

Bazı iş kollarında/işyerlerinde (özellikle ağır yaralanma/ölüm riski, üçüncü kişilerin etkisi vb.) kolluğa bilgi verilmesi pratikte önemlidir. SGK rehberlerinde de kolluğa “derhal” bildirim vurgusu görülür.

C) İşverene yazılı bildirim

• İşverene olayın tarih–saat–yer–nasıl olduğuyla birlikte yazılı (e-posta/WhatsApp ekran görüntüsü dahi delil olabilir) bildirin.

• Kamera kayıtlarının saklanması için ayrıca yazın.

2) SGK’ya bildirim ve kritik süreler

İşverenin SGK bildirimi

SGK açıklamalarında, iş kazasının 3 iş günü içinde SGK’ya bildirilmesi gerektiği belirtilir; bildirim “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirgesi/Formu” ile yapılabilir.

Not: Bildirimin yapılmaması/eksik yapılması, hem SGK sürecini hem de tazminat ispatını zorlaştırabilir.

3) İş kazasında “haklarınız” neler?

İş kazasında genelde iki ayrı kulvar vardır:

(I) SGK’dan doğan sosyal güvenlik hakları

Bu haklar “tazminat” değil, sosyal sigorta kapsamındaki ödemelerdir:

1. Tedavi giderleri / sağlık hizmetleri (SGK kapsamı ve provizyon şartlarına göre)

2. Geçici iş göremezlik ödeneği (rapor parası): İstirahat raporu ve şartlar sağlanınca gündeme gelir.

3. Sürekli iş göremezlik geliri: Meslekte kazanma gücünde kayıp oranına göre bağlanabilir; SGK sayfasında hesap mantığına dair formül örnekleri de yer alır.

4. Ölüm geliri (iş kazası ölümle sonuçlanırsa hak sahiplerine): Dul eş/çocuklar vb. için oranlar ve şartlar SGK kaynaklarında açıklanır.

5. Cenaze ödeneği: Başvuru şekli SGK tarafından ayrıca açıklanır.

6. Evlenme ödeneği (hak sahibi kız çocukları için belirli koşullarla): Başvuru yöntemi SGK’da yer alır.

(II) İşverene karşı maddi–manevi tazminat (özel hukuk)

SGK ödemeleri çoğu zaman tüm zararı karşılamaz. İşverenin kusuru/ihmali varsa, genel olarak şu kalemler gündeme gelebilir:

• Maddi tazminat: İş gücü kaybı, çalışma gücü azalması, bakıcı gideri, tedavi/ulaşım/ek masraflar, destekten yoksun kalma (ölüm halinde) vb.

• Manevi tazminat: Olayın ağırlığı ve etkilerine göre.

Burada kusur, iş sağlığı–güvenliği tedbirleri ve olayın oluş şekli kritik.

4) İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri (neden önemli?)

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında işverenin risk değerlendirmesi yapma/yaptırma gibi yükümlülükleri bulunur; bu tür yükümlülüklerin ihlali kusur tartışmasında önem kazanır.

5) Başvuru süreci: adım adım pratik yol haritası

A) Delil paketi (ilk hafta içinde toplanmalı)

• Kaza tutanağı / olay tutanağı

• Hastane kayıtları (epikriz), raporlar, reçete ve faturalar

• Foto/video, kamera kayıt talebi, tanık listesi

• İş güvenliği evrakları: eğitim, talimat, zimmet, risk analizi, KKD teslimi vb.

B) SGK süreci

• İşveren bildirimi yapılmış mı kontrol.

• SGK iş kazası olarak kabul/ret değerlendirmesi yapılabilir; ret veya uyuşmazlıkta “tespit” süreçleri gündeme gelebilir (dosyaya göre strateji değişir).

C) Tazminat için hazırlık

• Kusur analizi (iş güvenliği uzmanı raporu, bilirkişi, olay yeri inceleme)

• Maluliyet/iş göremezlik oranı ve aktüeryal hesap (uzman raporu)

6) Arabuluculuk zorunlu mu?

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nda, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında dava şartı arabuluculuk hükmünün uygulanmayacağı yönünde açık düzenleme bulunur.

7) En sık yapılan hatalar

• Olayın hemen ardından delil toplamamak (tanık/kamera kaydı kayboluyor)

• SGK bildirimini kontrol etmemek (3 iş günü konusu)

• “SGK ödemesi aldı, bitti” sanmak (özel hukuk tazminatı ayrı kulvar)

• Maluliyet oranı ve aktüeryal hesabı sağlam raporla desteklememek

8) Kısa kontrol listesi

• ➔ Hastane kayıtları + raporlar tamam

• ➔ Tanıklar ve kamera kayıtları güvenceye alındı

• ➔ SGK iş kazası bildirimi yapıldı mı kontrol edildi (3 iş günü)

• ➔ Kusur ve İSG ihlali delilleri toplandı (risk değerlendirmesi vb.)

• ➔ SGK hakları ve işverene karşı tazminat kalemleri ayrıştırıldı