Tenkis Davası: Saklı Pay İhlali ve Mirasçı Hakları

Kısa cevap: Tenkis davası, saklı payının karşılığını alamayan mirasçının, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü aşan kazandırmalarının kanuni sınıra indirilmesini istediği davadır. Amaç, bütün tasarrufları geçersiz saymak veya mirası mutlaka eşit bölüştürmek değil, ihlal edilen saklı payı tamamlamaktır. Türk Medenî Kanunu (TMK) m.560

Saklı pay nedir, kimlere tanınır?

Saklı pay, kanunun belirli mirasçılar için koruduğu miras payıdır. Altsoy, ana ve baba ile sağ kalan eş, mirasçı oldukları durumda bu korumadan yararlanabilir. Altsoy kavramı çocuklarla sınırlı değildir; mirasçılık sırası gerektiriyorsa torunları ve daha sonraki kuşakları da kapsar. Güncel düzenlemede kardeşlerin saklı payı bulunmaz. TMK m.495, 505–506

Saklı pay oranları

• Altsoy: Yasal payının yarısı

• Ana ve babadan her biri: Yasal payının dörtte biri

• Altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olan sağ kalan eş: Yasal payının tamamı

• Diğer durumlarda sağ kalan eş: Yasal payının dörtte üçü

Bu oranlar doğrudan mirasın tamamına uygulanmaz. Önce kişinin kimlerle birlikte mirasçı olduğu ve yasal miras payı belirlenir. Dolayısıyla eşin saklı payını her durumda “dörtte bir” olarak göstermek doğru değildir. TMK m.506

Saklı pay ihlali nasıl belirlenir?

Yalnızca bir taşınmazın kime devredildiğine bakmak yeterli değildir. Hesapta mirasbırakanın ölümündeki malvarlığı durumu, indirilecek borç ve giderler ile tenkise tabi olduğu ölçüde hesaba eklenecek karşılıksız kazandırmalar değerlendirilir. Ardından mirasçının saklı payı ile elde ettiği değer karşılaştırılır. TMK m.507–508 ve 560

Bir mirasçının diğerinden daha fazla mal alması, tek başına saklı pay ihlalini kanıtlamaz. Tenkis talebinin dayanağı, korunan payın eksik kalmasıdır. TMK m.560

Hangi tasarruflar tenkise konu olabilir?

Saklı payı zedeleyen vasiyetname hükümleri ve diğer ölüme bağlı kazandırmalar tenkise konu olabilir. Mirasbırakanın sağlığında yaptığı karşılıksız kazandırmalar ise kanundaki şartlar kapsamında değerlendirilir. Örneğin, ölümünden önceki bir yılda yaptığı olağan hediyeler dışındaki bağışlar ve saklı pay kurallarını etkisiz bırakma amacı açık olan kazandırmalar bu incelemeye girebilir. Her devir işlemi otomatik olarak tenkise tabi değildir. TMK m.560, m.565

Tenkis ile vasiyetnamenin iptali arasındaki fark

Saklı payın ihlal edilmesi, vasiyetnamenin kendiliğinden geçersiz olduğu anlamına gelmez. Geçerli bir vasiyetnamedeki kazandırma da saklı payı zedelediği ölçüde tenkis edilebilir.

Vasiyetnamenin iptalinde ise farklı sebepler incelenir: tasarruf ehliyetinin bulunmaması, iradeyi etkileyen yanılma veya aldatma gibi durumlar, hukuka ya da ahlaka aykırılık ve kanuni şekle uyulmaması bunlar arasındadır. İptal ve tenkis taleplerinin dayanakları aynı değildir. TMK m.557, m.560

Muris muvazaası da ayrı değerlendirilir. Örneğin, mirasçıdan mal kaçırmak amacıyla gerçekte bağışlanan tapulu bir taşınmazın satış gibi gösterilmesine dayanan tapu iptali ve tescil talebi, tenkis talebiyle aynı hukuki sebebe dayanmaz. Uygun talep, işlemin gerçek niteliğine göre belirlenir. TMK m.565 kapsamında aktarılan içtihatlar

Tenkis davası açma süresi

TMK m.571 iki hak düşürücü süre öngörür:

• Bir yıl: Mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten başlar.

• On yıl: Vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açıldığı tarihten; diğer tasarruflarda mirasın açılmasından, yani mirasbırakanın ölümünden itibaren hesaplanır.

On yıllık üst sürenin bulunması, ihlali öğrenen mirasçının dava açmak için on yıl bekleyebileceği anlamına gelmez. Bir yıllık süre ayrıca dikkate alınır. Bir tasarrufun iptali önceki bir tasarrufu yürürlüğe sokuyorsa, süreler iptal kararının kesinleştiği tarihte işlemeye başlar. Tenkis iddiası, dava açılmasından farklı olarak, savunma niteliğindeki def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir. TMK m.571

Görevli mahkeme ve hazırlık

Genel görev ve yetki kuralları uyarınca tenkis davası, mirasbırakanın son yerleşim yerindeki Asliye Hukuk Mahkemesinde açılır. Yabancılık unsuru veya başka taleplerle birlikte dava açılması gibi durumlar ayrıca incelenmelidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.2 ve 11, TMK m.576

Dosyanın niteliğine göre mirasçılık belgesi, varsa vasiyetname ve açılma dosyası, tapu ve devir kayıtları, banka kayıtları ile borç ve malvarlığı belgeleri incelemede kullanılabilir. Bu liste her dava için zorunlu ve eksiksiz bir belge listesi değildir. Belgeleri toplama süreci yürütülürken dava açma süreleri gözden kaçırılmamalıdır.

Mirasın reddi ve mirastan feragat ile karıştırılmamalı

Tenkis davası açmak, miras borçlarından sorumluluğu kendiliğinden kaldırmaz. Mirasın reddi ölüm sonrasındaki ayrı bir hukuki işlemdir. Mirastan feragat ise mirasbırakanın sağlığında onunla yapılan sözleşmeye dayanır. Borçlu bir tereke söz konusu olduğunda tenkisi, mirasın reddinin yerine geçen bir çözüm olarak görmek doğru değildir. TMK m.528, 599 ve 605

Sıkça sorulan sorular

Her yasal mirasçı tenkis davası açabilir mi?

Genel kural olarak, saklı pay sahibi olup bu payın karşılığını alamayan mirasçı dava açabilir. Yasal mirasçı olmak tek başına yeterli değildir. Kanunun mirasçı alacaklılarına tanıdığı özel haklar ayrıca değerlendirilir. TMK m.560 ve 562

Tenkis davası için vasiyetname bulunması şart mı?

Hayır. Kanunda belirtilen şartları taşıyan sağlararası karşılıksız kazandırmalar da tenkise konu olabilir. TMK m.565

Dava ne kadar sürer, maliyeti nedir?

Süre; taraf sayısı, kayıtların toplanması, değerleme ve bilirkişi incelemeleri ile kanun yolu süreçlerine göre değişir. Dosya incelenmeden belirli bir sonuçlanma süresi vermek doğru olmaz. Harç, gider ve varsa avukatlık ücreti de talebin kapsamına ve yapılacak işlemlere göre değerlendirilir.

Miras uyuşmazlığınızın değerlendirilmesi için İstanbul miras avukatı sayfamızı inceleyebilir veya Koçak Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.

Hukuki uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut olaya ilişkin hukuki danışmanlık yerine geçmez. Uygulanacak hükümler, ölüm tarihi ve işlemin niteliği dâhil dosyanın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.

Metin düzenleme ve kaynak karşılaştırma tarihi: 14 Eylül 2026.