İşçilik Alacakları Rehberi: Kıdem, İhbar, Fazla Mesai ve Yıllık İzin

Kısa cevap: İşçilik alacakları; kıdem tazminatı (en az 1 yıllık çalışma + haklı/geçerli fesih), ihbar tazminatı (ihbar süresine uymadan fesih), fazla mesai (haftalık 45 saati aşan çalışma), yıllık izin (kullandırılmayan izinlerin ücreti), ulusal bayram-genel tatil ve hafta tatili ücretleri başlıkları altında toplanır. Talep süreleri 4857 sayılı İş Kanunu, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu ve 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu çerçevesinde uygulanır; çoğu işçilik alacağında zamanaşımı 5 yıl, kıdem ve ihbar tazminatında 5 yıldır (7036 sayılı Kanunla getirilen düzenleme). Dava açılmadan önce arabuluculuk yolu zorunludur.

Hangi işçilik alacakları talep edilebilir?

İş sözleşmesi feshedildiğinde işçinin talep edebileceği başlıca alacaklar şunlardır:

• Kıdem tazminatı — 1475 sayılı İş Kanunu m.14 uyarınca en az 1 yıl çalışma ve haklı/geçerli fesih şartlarıyla doğar.
• İhbar tazminatı — 4857 sayılı İş Kanunu m.17 uyarınca işveren ihbar süresine uymadan fesih yaptığında ödenir.
• Fazla mesai ücreti — Haftalık 45 saati aşan çalışmaların her saati için %50 zamlı ödeme (m.41).
• Yıllık izin ücreti — İş sözleşmesi sona erdiğinde kullandırılmayan yıllık izinlerin günlük ücret üzerinden ödenmesi (m.59).
• UBGT ve hafta tatili ücretleri — Ulusal bayram-genel tatil ile hafta tatili günlerinde çalışılmışsa zamlı ücret (m.44, m.46).
• Asgari geçim indirimi (AGİ), ikramiye, prim — Sözleşme veya işyeri uygulamasından doğan alacaklar.

Kıdem ve ihbar tazminatı şartları

Kıdem tazminatı, işçinin işyerinde en az 1 yıl çalışmış olması ve sözleşmenin işveren tarafından haklı sebep dışında veya işçi tarafından haklı sebeple (4857 m.24) feshedilmesi halinde doğar. Hesaplama, son brüt ücret üzerinden her tam yıl için 30 günlük ücret esas alınarak yapılır; tavan kıdem tazminatı sınırı her yıl güncellenir.

İhbar tazminatı ise işverenin 4857 m.17 ihbar sürelerine uymadan iş sözleşmesini feshetmesi halinde gündeme gelir. Süreler kıdeme göre 2 ile 8 hafta arasında değişir ve bu süreye karşılık gelen brüt ücret ödenir. İşçinin haklı sebeple derhal feshetmesi halinde ihbar tazminatı talep edilemez.

Fazla mesai ve yıllık izin alacakları

Fazla mesai, haftalık 45 saati aşan çalışmadır ve her saat için %50 zamlı (saatlik ücretin 1,5 katı) ödenir. Hafta tatilinde çalışmada ise %100 zam uygulanır. Fazla mesai talep edebilmek için işçinin yazılı onayının bulunması ve yıllık 270 saat sınırının dikkate alınması gerekir; bu sınır aşılsa dahi ücret hakkı doğar.

Yıllık ücretli izin süresi 4857 m.53 uyarınca 1-5 yıl kıdemde 14 gün, 5-15 yıl arasında 20 gün, 15 yıl ve üzeri kıdemde 26 günden az olamaz. İş sözleşmesi sona erdiğinde kullandırılmayan izinler, son ücret üzerinden hesaplanarak ödenir; sözleşme devam ederken izin ücreti talep edilemez.

Arabuluculuk dava şartıdır

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 uyarınca işçilik alacakları ve işe iade davaları için arabulucuya başvuru dava şartıdır. Arabulucu son tutanağı dilekçeye eklenmeden açılan davalar usulden reddedilir. Süreç görevlendirmeden itibaren 3 hafta içinde sonuçlanır; zorunlu hallerde 1 hafta uzatılabilir. Anlaşma sağlanırsa son tutanak ilam niteliğinde olup icraya konulabilir.

Zamanaşımı ve hak düşürücü süreler

• Kıdem ve ihbar tazminatı: 5 yıl (7036 sayılı Kanun ek geçici m.7; 25.10.2017 sonrası fesihler için).
• Fazla mesai, yıllık izin, UBGT, hafta tatili, asgari geçim, ikramiye: 5 yıl.
• İşe iade davası: fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabuluculuk; anlaşmazlık halinde son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde dava (4857 m.20).
• Hizmet tespit davası: SGK'ya bildirilmemiş hizmet için, hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren 5 yıl (5510 m.86).

Sıkça Sorulan Sorular

İstifa eden işçi kıdem tazminatı alabilir mi?

Kural olarak istifa eden işçi kıdem tazminatı alamaz; ancak haklı sebeple fesih (4857 m.24), askerlik, emeklilik, evlilik nedeniyle kadın işçinin 1 yıl içinde ayrılması veya 15 yıl-3600 gün şartını sağlayarak istifa etme gibi istisnai hallerde kıdem tazminatı doğar. Haklı sebebin somut olarak ispatlanması (mobbing, ücret ödenmemesi, ağır sağlık ihlali vb.) önemlidir.

Fazla mesai ücretini hangi delillerle ispat edebilirim?

İşveren tarafından tutulan puantaj kayıtları, giriş-çıkış sistemleri, e-posta yazışmaları, telefon kayıtları ve tanık beyanları başlıca delillerdir. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre tanık beyanına dayalı hesaplamalarda hâkim takdiri indirim uygulayabilir. İşveren kayıtları sunmazsa işçi lehine karine işler.

İşveren beni haksız çıkarırsa hangi davaları açabilirim?

30 ve daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az 6 ay kıdemi olan işçi, fesih geçerli sebebe dayanmıyorsa işe iade davası açabilir. Bu kapsama girmeyen işçiler ise kıdem-ihbar tazminatı ve sair alacaklar için iş mahkemesinde alacak davası açar. Her iki halde de arabuluculuk dava şartıdır.

İlgili sayfalarımız

• İstanbul İş Hukuku Avukatı — ana hizmet sayfası.
• Kıdem Tazminatı
• İhbar Tazminatı
• İşe İade Davası
• İş Sözleşmesinin Feshi
• İstanbul İş Kazası Avukatı — meslek hastalığı ve iş kazası tazminatı için.

Hukuki uyarı

Bu rehber yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. İşçilik alacakları her dosyada somut delil durumu, sözleşme şartları, fesih sebebi ve güncel mevzuat çerçevesinde değerlendirilir; sonuç hiçbir biçimde garanti edilemez. Somut bir uyuşmazlık için iletişim sayfamız üzerinden Av. Burak Koçak ile görüşme talep edebilirsiniz.