Toplu İş Sözleşmesi Nedir? — İstanbul İş Hukuku Avukatı
Toplu iş sözleşmesi (TİS), işçi sendikası ile işveren veya işveren sendikası arasında; ücret, çalışma koşulları ve sosyal hakları düzenlemek üzere yapılan yazılı sözleşmedir. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu ile düzenlenir ve Anayasa m. 53 ile güvence altındadır. TİS hükümleri, iş sözleşmesindeki daha aleyhe hükümlerin yerine geçer; iş sözleşmesindeki işçi lehine hükümler ise saklı kalır (6356 SK m. 36).
Yetki Süreci ve Müzakere Aşamaları
- Yetki tespiti: Sendikanın TİS imzalayabilmesi için işkolunda en az %1 üyeye ve işyerinde çalışanların yarıdan fazlasına (işletmede %40) sahip olması gerekir (6356 SK m. 41). Bakanlık olumlu tespitine karşı 6 iş günü içinde itiraz mümkündür.
- Toplu görüşme çağrısı: Yetki belgesinin alınmasından itibaren 15 gün içinde çağrı yapılır; aksi halde yetki düşer (m. 46).
- Müzakere: Görüşmeler ilk toplantıdan itibaren 60 gün içinde tamamlanır (m. 47).
- Uyuşmazlık ve resmî arabuluculuk: Anlaşma sağlanamazsa uyuşmazlık tutanağı tutulur ve resmî arabulucu atanır (m. 49-50).
- Grev / lokavt veya Yüksek Hakem Kurulu: Arabuluculuk sonuçsuz kalırsa işçi sendikası grev kararı alabilir; grev yasağı kapsamındaki işlerde uyuşmazlık Yüksek Hakem Kurulu'nca kesin olarak çözülür (m. 51 vd., m. 60'taki uygulama süreleri saklıdır).
TİS'ten Kimler Yararlanır? — Dayanışma Aidatı
TİS kural olarak taraf sendika üyelerine uygulanır. Üye olmayan işçiler, imza tarihinden sonra taraf sendikaya dayanışma aidatı ödeyerek sözleşmeden yararlanabilir (6356 SK m. 39). Aidat, sendika üyelik aidatını aşamaz. Üyelik tarihi, hangi dönem hükümlerinden yararlanılacağını belirlediğinden işçilik alacakları hesabında kritik önem taşır.
Kapsam: TİS Neleri Düzenler?
- Ücret artışları, ikramiye ve sosyal yardımlar (yol, yemek, yakacak, çocuk-öğrenim yardımı)
- Çalışma süreleri, fazla mesai zammı oranları, izinler
- Disiplin kurulu ve fesih usulüne ilişkin iş güvencesi hükümleri
- Sendika temsilciliği ve işyeri sendika temsilcisinin güvencesi (m. 24)
Uyuşmazlık Türleri ve Dava Yolları
Yorum davası (m. 53), TİS hükümlerinin anlamı konusundaki uyuşmazlıklarda taraf sendika veya işverence açılır. Eda davalarında (ücret farkı, ikramiye alacağı vb.) TİS'ten doğan alacaklar için dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuk şartı uygulanır (7036 SK m. 3). Sendika üyeliğinden kaynaklı fesihlerde ise sendikal tazminat gündeme gelir (6356 SK m. 25): işçinin en az 1 yıllık ücreti tutarından az olamaz.
Anahtar Yasal Dayanak
6356 SK m. 25, 36, 39, 41, 46-53, 60 · Anayasa m. 53-54 · 7036 SK m. 3